NEVENEFFECTEN per geneesmiddel


Adriamycine (ABVB, R-CHOP, R-ACVBP):

  • Rode verkleuring van urine tijdens en kort na toediening treedt vaak op en is onschuldig.
  • Haarverlies : begint meestal in de 3de of 4de week (vraag advies over gebruik van pruik of foulard).
  • Misselijkheid, braken (te voorkomen door antibraak middelen).
  • Daling van witte bloedcellen (eventueel nood aan groeifactoren) komt meestal voor tussen dag 8 en dag 13.
  • Bloedarmoede (eventueel nood aan bloedtransfusie of epo) komt voor bij ongeveer 60 % van de patiënten die met dit schema worden behandeld.
  • Gevoelige slijmvliezen in mond (eventueel mondspoelingen).
  • Zonovergevoeligheid (zonnefilter met hoge beschemingsfactor te gebruiken bij zonexpositie).
  • Laattijdig : neveneffecten op hart zijn uitzonderlijk mogelijk.

Alemtuzumab (Mabcampath)

  • Is een lichaamsvreemd eiwit en kan dan ook soms overgevoeligheidsreacties veroorzaken: rillingen, jeuk, huiduitslag. Meestal zijn deze reacties snel voorbij. Te verhelpen met anti-jeuk geneesmiddelen zoals Zyrtec.
  • Geeft ook een daling van witte bloedcellen en van bloedplaatjes; dit zal worden gecontroleerd door de behandelende arts voor elke toediening.

Bendamustine (Levact):

  • Levact wordt gebruikt bij Chronische Lymfatische Leukemie en bepaalde B cel lymfomen.
  • Toediening gebeurt intraveneus, meestal gedurende twee opeenvolgende dagen, om de 3 tot 4 weken.
  • Neveneffecten zijn meestal beperkt tot daling van witte bloedcellen en bloedplaatjes, maar in beperkte mate.

Bleomycine (in ABVB en ACVBP)

  • Soms koorts kort na toediening; verdwijnt spontaan na 24 uur; eventueel koortswerend middel te gebruiken (paracetamol).
  • Soms verkleuring van huidplooien na enkele keren toediening.
  • Soms verkleuring van nagels na enkele keren toediening.
  • Zeldzaam prikkelhoest en kortademigheid: in dat geval zeker overleggen met de behandelende arts: soms moet hiervoor de toediening definitief gestopt worden.
  • Zonovergevoeligheid.

Bortezomib (Velcade)

  • Velcade wordt toegediend door middel van een korte injectie in een ader. Meestal gebeurt de toediening twee keer per week, gedurende twee weken, gevolgd door een week zonder behandeling. Vaak zijn 4 tot 8 van deze kuren voorzien.
  • Tintelingen in vingers en tenen.
  • Verandering in stoelgangspatroon: soms verstopping, soms diarree
  • Daling van bloedcellen, vooral van bloedplaatjes: regelmatige controle vereist.

Chlorambucil (Leukeran)

  • Meestal geen enkel neveneffect.
  • Zeldzaam misselijkheid.
  • Soms daling van witte bloedcellen, bloedarmoede: laboratoriumcontrole nodig om de 3 weken tijdens inname.

Cisplatinum (in DHAP)

  • Behoort tot de geneesmiddelen die nogal sterk braakverwekkend zijn; zeker inname van anti-braak middelen (Kytril, Zofran, Novaban)  voorzien.
  • Dient toegediend met veel vocht: meestal is opname in ziekenhuis voor enkele dagen te voorzien voor vochttoediening in infuus: veel drinken wenselijk na ontslag.
  • Daling van witte bloedcellen.
  • Bloedarmoede.
  • Zelden beschadiging van de nierfunctie.
  • Zelden daling van gehoor.

Cyclofosfamide (Endoxan in CHOP, ACVBP)

  • Haarverlies.
  • Misselijkheid en braken: te voorkomen door inname van anti-braakmiddelen (Kytril, Zofran, Novaban).
  • Daling van witte bloedcellen.
  • Bloedarmoede.
  • Gevoelige slijmvliezen in mond (eventueel mondspoelingen).
  • Zeldzaam pijn tijdens plassen en bloedverlies in urine: voldoende vochtinname na toediening en tot 2 dagen na toediening; indien een hoge dosis van dit geneesmiddel wordt gebruikt moet eveneens een geneesmiddel worden toegediend dat de urineblaas beschermt tegen beschadiging en dient veel vocht toegediend: meestal is dan opname te voorzien voor enkele dagen.

Cytarabine (Cytosar, in DHAP)

  • Haarverlies.
  • Daling van witte bloedcellen.
  • Bloedarmoede.
  • Zeldzaam koorts tijdens en kort na toediening; te verhelpen met cortisone.

Dexamethasone (in DHAP, VAD)– zie ook prednisone

  • Slapeloosheid: best in te nemen ’s morgen of ‘s middags.
  • Hyperactiviteit.
  • Gewichtstoename indien langdurige inname.
  • Soms stoornissen in suikermetabolisme: tijdelijk diabetes.

 DTIC (in ABVD)

  • Misselijkheid: zeker inname te voorzien van antibraakmiddelen zoals Kytril, Zofran of Novaban.

Etoposide

  • Daling van de witte bloedcellen.
  • Bloedarmoede.
  • Zeldzaam overgevoeligheidsreactie met koorts, rillingen.

Fludarabine:

  • Wordt meestal toegediend via een kort infuus gedurende 3 tot 5 opeenvolgende dagen op het dagziekenhuis.
  • Vaak matige daling van witte bloedcellen, soms bloedarmoede.
  • Zeldzaam ernstige daling van bloedcellen en/of van bloedplaatjes.
  • Geeft meer infecties: preventieve inname van Bactrim of Eusaprim is wenselijk (meestal één tablet om de twee dagen) gedurende en tot enkele maanden na de behandeling.

 Ibritumomab tiuxetan (Zevalin):

  • Is een combinatie van een antistof (zoals rituximab) gekoppeld aan een isotoop dat stralen   uitzendt (Yttrium-90). Zevalin heeft soms een effect op de bloedplaatjes 6 tot 8 weken na toediening. Gebruik is beperkt tot patiënten die niet meer reageren op rituximab.

Lenalidomine (Revlimid):

  • Is geen echte chemoptherapie, maar een geneesmiddel dat het afweersysteem wijzigt.
  • Wordt momenteel vaak gebruikt bij multipel myeloma, maar meer en meer ook bij lymfomen. -Neveneffecten zijn vooral daling van witte bloedcellen en bloedplaatjes. Daarnaast soms neuropathie: ontsteking van de zenuwuiteinden ter hoogte van handen en voeten, met tintelingen en soms pijn als gevolg.

Leustatin of pentostatin:

  • Wordt vaak gebruikt bij de behandeling van haarcelleukemie. Meestal gebruikt in een continu infuus gedurende 7 dagen of (meer recent) in een dagelijkse korte toediening gedurende 5 opeenvolgende dagen. Leustatin geeft koorts tijdens en kort na de toediening. Er treed ook een daling op van de witte bloedcellen.

Methotrexaat

  • Wordt in lage dosis veel gebruikt in de reumatologie. In hoge dosis is methotrexaat een relatief vaak gebruikt geneesmiddel tegen kanker. In de hematologie vooral gebruikt tijdens de onderhoudstherapie van acute lymfatische leukemie. Bij de behandeling van lymfomen wordt methotextraat meestal gebruikt in zeer hoge dosis. Om deze hoge dosissen te kunnen gebruiken moet na 24 uur methotextraat worden geneutraliseerd om de neveneffecten beheersbaar te houden. Hiervoor gebruikt  men ledervorine dat gegeven wordt om de 6 uur tot de methotextraat bloedspiegel voldoende is gedaald (meestal 3 tot 5 dagen na methotextraat). Methotextraat wordt ook vaak gebruikt voor injectie in het ruggemergvocht ter preventie van aantasting van hersenen of hersenvocht (intrathecale therapie via lumbaalpuncite). Een behandeling met methotrexaat geeft een daling van de witte bloedcellen, alsook ontsteking van het slijmvlies.

Monoclonale antistoffen:

  • zijn eiwitten die geproduceerd worden door één enkele cellijn in het laboratorium en zijn gericht tegen één enkele soort merker (of antenne) op een tumorcel (bijvoorbeeld CD20,…)
  • worden in toenemende mate gebruikt: ofwel enkelvoudig ofwel samen met chemotherapie.
  • Mabthera (of Rituximab, zie verder) was de eerste antistof die op grote schaal werd gebruikt voor de behandeling van B cel lymfomen.
  • Macampath is een antistof gericht tegen T cellen en wordt gebruikt voor de behandeking van T cel lymfomen.
  • een groot aantal antistoffen gericht tegen B cellen is in onderzoek; het is nog niet duidelijk of deze beter zullen zijn dan rituximab, ofatumomab, lumiliximab, GA101. Wellicht zullen deze antistoffen commercieel bruikbaar worden rond 2014-2015.

 Prednisone (Medrol):

  • Is een cortisone
  • Wordt vaak gebruikt in de behandeling van lymfomen; gezien de inname meestal beperkt blijft tot een vijftal dagen zijn de meeste neveneffecten die aan cortisone worden toegeschreven (gewichtstoename, maangezicht, verhoging van suiker, botontkalking) eerder beperkt.
  • Prednisone kan soms slapeloosheid veroorzaken; best dan ook in te nemen in de ochtend of over de middag en niet ’s avonds laat.
  • Kan bij diabetici het suikergehalte flink ontregelen: meer controles wenselijk.

 Procarbazine (Natulan)

  • Wordt nagenoeg alleen gebruik bij ziekte van Hodgkin.
  • Daling van witte bloedcellen en bloedplaatjes indien langdurige inname.
  • Ongemakkelijk gevoel, rode verkleuring in aangezicht indien tijdens inname van Natulan ook een overvloedig gebruik van oude kaas of bananen bestaat: te mijden.

 Rituximab: MabThera

  • Is een antistof, geen echte chemotherapie, vaak gebruikt bij non Hodgkin lymfomen.
  • Kan bij de eerste toediening soms rillingen, koorts, kortademigheid geven. De eerste toediening wordt dan ook vrij traag gegeven via een infuus; in dat geval treden meestal geen problemen op. Daarna zijn deze neveneffecten eerder zeldzaam, zodat de tweede en volgende toediening meestal sneller kan gebeuren. Mabthera wordt gebruikt samen met chemotherapie of alleen. Indien alleen gebruikt, wordt het vaak één keer per week toegediend, gedurende 4 weken.

Vincristine (Oncovin) (in: CHOP, CVP)

  • Het voornaamste neveneffect is constipatie of moeilijke stoelgang: te verhelpen door voldoende te drinken en zo nodig gebruik te maken van laxeermiddelen zoals Movicol zakjes (1 tot 3 per dag) of Duphalac siroop (1 tot 3/6 per dag).
  • Na enkele toedieningen ontstaat soms een neveneffect op de zenuwen: tintelingen, soms pijnlijke prikkels in vingertoppen en teentoppen; in sommige gevallen minder kracht en moeilijkheden om fijne bewegingen (vastpakken van naalden) uit te voeren. Indien te hinderlijk zeker de behandelende arts op de hoogte brengen.

Vindesine (in ACVBP): zoals Vincristine, zie hoger.